Felsefe, gerçeğin sır perdesini aklın sorgulama ve kavrama yetileriyle aralayarak bizi cehaletin karanlığından çıkaran ve tarih boyunca insanın kendisi ve evren hakkındaki bilgisizliğini aydınlatan bir disiplin olmuştur. Felsefe, hakikatin birey üzerindeki dönüştürücü etkisini kullanarak varoluşun özüne iner ve yaptığı faydalı çıkarımlarla toplumsal düzeni daha çağdaş bir boyuta çıkaran bir asansör görevi üstlenir.
Felsefi akıl yürütme yöntemiyle rafine edilen sorgulama ve kavrama yetileri insanı bilgiye ulaştırarak kendi usuyla yetkinleştirir ve doğru yolu bulmasını sağlayarak gerçek olanla daha derin bir bağlantı kurmasına yardımcı olur. Ayrıca felsefenin bir diğer görevi, onu farklı bakış açılarından hayata bağlaması ve kendi istenciyle düşünce ve davranışlarını kontrol edebilme öğretisini kazandırmasıdır. Bilgelik yolunda atılan her bir adım düşüncenin berraklaştığı, sorgulamanın derinleştiği ve anlamın daha kapsamlı bir hal aldığı önemli konuların özüne inmek, yani ufkun giderek genişlemesi demektir. Felsefe, bireyi kendi özüyle yüzleştiren ayrıca, paralel evrenlerin birbirine temas eden yüzeyleri gibi, insanın zaman ve toplum arasında bir köprü kurmasına olanak tanıyan rehberdir, öğretmendir. Belirsiz kalan bireysel veya toplumsal pek çok sorunu çözüme ulaştırmakla kalmayıp, sıradan unsurları ileri görüşlerle idealize edilen olağanüstü buluşların birer Arşimet noktası (dayanak noktası) olarak gören dehaların düşünce sistemlerinin belkemiğidir felsefe.
Felsefenin tarih boyunca geçirdiği devrim ve devinimlerin derin izleri, onun sade armasında ve taşıdığı apolette gizlidir. Geçmişten günümüze, hak ettiği itibarı gerek bilimin gerekse de dinin derin sularında sondaj yaparak kazanan felsefe, bu sistemlerle köklü bir bağlantıya sahiptir. Bilim; genellikle gözlem, deney ve mantıksal çıkarımlarla çalışan bir bilgi disiplini olup yöntemsel temelleri epistemolojik olarak felsefeye bağlıdır. Özellikle bilimsel yöntemlerin sınırları, doğruluk anlayışı ve doğa yasalarının kavranışı felsefi tartışmaların bir parçasını oluşturur. Din ise; çoğunlukla inançlara dayanan kutsal ve manevi değerlere vurgu yapan bir yapıya sahiptir, dolayısıyla Tanrının varlığı, ahlakın kaynağı ve insanın evrendeki yeri gibi temel konular üzerinde durur. Felsefe dinin inanç ve ahlak sistemlerini sorgulayarak bu inançları rasyonel bir şekilde analiz eder, eleştirir veya destekler. Bu hususta bilim ve din çoğu zaman birbirlerine karşıt olarak düşünülse de bazı felsefi sistemler bu iki alanı uzlaştırmayı amaçlarlar. Geçmişten bugüne dek, dinin bilim üzerindeki etkilerine ve bilimin dini dogmalarla çelişen bulguları tartışma konusu yapmasına rağmen her iki alanın ortak yanı, insan yaşamını anlamlandırmaya çalışmasıdır. Netice itibariyle bilim, din ve felsefe üçlüsü insanın varoluşsal sorunlarına aradığı cevapları doğayı ve evreni farklı perspektiflerde yorumlayarak vermeye çalışırlar.
Bir görüşü veya tezi desteklemek amacıyla hem lehte hem de aleyhte delillerin kavramsal olarak sentezlenip mantıksal bir analize tabi tutulması, bu kavramların gerçeklerle karşılaştırılması ve olası çelişkilerinin ortaya çıkarılması, felsefi akıl yürütme sürecinin temel aşamalarıdır. Nitekim felsefenin sağladığı bilgeliğin ve akıl yürütme yönteminin en önemli hedefi cehalettir. Deneyimleyerek veya usa vurarak elde etiğimiz soyut argümanlar ise; hayata dair oluşturduğumuz düşünce sisteminin temel mekanizmasını şekillendirir ve bu mekanizma yorum ve gözlemlerle beslenerek gelişir. Hayatı kavrama sürecinde, mevcut gerçekler arasındaki dikey ve yatay ilişkileri ortaya çıkararak bazen tümevarımsal bazen de tümdengelimsel bir perspektiften bakarız. Kavramsal zenginliklerle birlikte kalibresi genişleyen hayat görüşümüz ve aklımız söz konusu ilişkilerin tutarlılığını ve netliğini sağlayarak bir dengeye oturtur. Bununla birlikte, gerçeğin simetrik ve asimetrik yapıları arasında gezinirken bilmenin, görmenin ve yaşamanın birbirinden farklı olgular olduğunu fark ederiz. Varoluş amacımız ise; çoğu zaman hayatın anlamını aramak ve huzura giden yolu bulmak ile bağlantılıdır. Ancak, bu konuyu biraz irdelersek esasında bizi motive eden unsurların bilgelik sevgisine kadeh kaldıran etik bir yaşama arzusu ile nefsini tutkuların tatlı cazibesine ve hazların tılsımlı çekimine kaptırmak isteyen iki varoluş tipi arasında gidip geldiğini görürüz.
Bir yanda bilgeliğe duyulan sevgi, diğer yanda yaşama arzusu ve arayışı içerisinde oyalanırken içimizde devinen ruhsal yapımız bizi hayatla bütünleştiren bir rezonans etkisi yaratır. Çünkü devinen ruhsal yapımızda oluşan düşünsel ve duygusal iç temanın ekseni, hayatla bütünleşme isteğidir ki; bu istek, yarattığı güçlü etkiyle bireyin gerçek dünyayla arasında bir bağ kurmasında yardımcı olur. Bu sürecin bir süreklilik kazanıp kalıcı hale gelmesi bireyin gerek ruhsal sağlığını, gelişimini ve gereksinimlerini desteklemesinde, gerekse de kendi yaşama amacını keşfedip varoluş yolculuğunda aşama kaydetmesinde önemli bir rol oynadığından altı çizilmeli ve benimsenmelidir. Zira oluşan bu pozitif etkiyle devinen birey hayatın akışında pasifize olup kaybolmak yerine gerek dünyevi hazlardan, gerekse de değerli öğretilerinden istifade edecek ve kendi varoluşunun bir rehberi konumuna yükselecektir. Böylelikle kendisini hayatın anlam ve değer katmanlarıyla çevrelenmiş bir bütünlük içerisinde bulacak ve geleceğe ümitli gözlerle bakacaktır.
Felsefe gerçeğin analitik tasvirini mantık yürütürken yaptığı düşünce deneyleriyle gerçekleştirir ve bunun kavramsal analizini zihinlerde bir sanat eseri kıvamında imgelerken canlandırır; böylelikle kişiye daha derin bir anlayış kazandırır. Bu anlayış, gerçekliğin katı yüzeyine işlenmiş olan ironik ve derin temalı bir filigrandan ilham alan çaylağın usunu yetkinleştirerek düşünsel bir devinime taşır. Böylelikle kendi gizemini ve hayatı anlamak için gerçekliğin somut düzleminde şekillenen her bir ipucunun peşine düşen çaylak kazandığı zihinsel esneklikle hakikatin bilinmezliğine karşı sağlam bir iç görü kazanır. Nitekim hakikatin ince ipliklerinden örülmüş olan güzel desenli motiflerin, bireyin aklında saklı kalmış olan parıltılı cevherleri açığa çıkarma, başka bir deyişle öznenin içindeki manevi zenginlikleri ve edinimleri rafine ederek gerçek hayatta sahici, özel ve özgün bir forma kavuşturma gücü vardır. Bunun yanı sıra, hayatın ağır yükü altında ezilirken ve acı gerçeklerini yaşarken elde ettiğimiz nesnel anlayış, varoluşumuza bir anlam ve derinlik katarken mantıksal alt yapımızı sağlamlaştırır ve basiretimizin gelişimini hayatla gerçeklik anlayışımızı estetize ederek destekler. Bu edinim, kişiliği besleyen sıkıntılı ve zor zamanların temelini oluşturduğu güçlü bir karakterin filizlenip büyümesi, ayrıca çektiği onca cefadan sonra hayata, kendisine ve sevdiklerine yeniden güvenmeyi öğrenmek isteyen biri için gerekli olan yol haritasıdır.
Felsefenin temel bileşenlerinden biri olan “mantık”, düşünce yetisinin içeriğini ve mimarisini iyileştirerek kişinin akılcı karar verme mekanizmalarını geliştiren ve gerçeğin doğasını analiz ederek doğruyu yanlıştan ayırt etmesini sağlayan insan aklının bir şablonudur. Düşünce süreçlerini organize ve rafine ederek gelişen mantığın oluşması için gerekli olan en değerli soyut argüman ise bilgidir.
Bilgi birikimiyle birlikte oluşan ve gelişen mantığımız tıpkı batmayan bir güneş gibi karanlık gerçekleri, sorunları, belirsizlikleri ve yanılsamaları aydınlatarak hayatla olan ilişkimizi rehabilite eden en önemli varoluşsal yetimizdir. Rasyonel bir bilince ve güçlü bir farkındalığa doğru açılan kapının anahtarı olan mantık sayesinde birey hayatı sorgulayarak farklı konuların birbirleri arasındaki ilişkileri ortaya çıkarır ve böylelikle gerek yüzeysel algılardan gerekse de ön yargılardan arınarak gerçek olanı daha net olarak kavrayabilme fırsatı edinir. Ayrıca, mantığı ve sorgulama yetisi gelişmiş biri aklını kullanma cesareti göstererek hayatın gerçekleriyle yüzleşmiş, dolayısıyla içinde bulunduğu bireysel ve toplumsal düzenin derin iç yüzüne dair yeterli derecede bir farkındalık geliştirmiştir. Ancak, basit akıl yürütmelerden karmaşık bilimsel analizlere kadar gerçekliğin doğasına ait sorunları açıklığa kavuşturma sürecinde ihtiyaç duyduğumuz mantığın gücü, sahip olduğumuz bilginin kalitesine ve yeterliliğine bağlıdır; çünkü bilgi, mantığın hammaddesidir. Zira herhangi bir akıl yürütme sürecinde nicelik ve nitelik açısından yeterli bir içerik, yani bilgi yoksa mantığın gücü de sınırlı kalacaktır. Bunun yanı sıra mantık, yalnızca bilgiyle şekillenmez; aynı zamanda bilgiyi organize eder ve üretir. Netice itibariyle gerçekliğin özüne ulaşma sürecinde bir aksiyom (doğruluğu kanıtlanmaya ihtiyaç duymayan) kadar kesin, bir pusula kadar net, benzersiz bir özellik ve özel bir renk olan mantığımız sıkıntılı ve zor zamanlardaki emniyet supabımız olarak, bize hem içsel huzuru hem de dış dünyayla olan ilişkimizde sağlam bir duruş sağlayabilir. Lakin önemli olan, bu duruşu hayatın tüm alanlarına taşıyarak mantığı bir yaşam biçimine dönüştürebilmektir.
İnsan varoluşu, alt katmanlardaki beşeri köklerinden üst katmanlardaki düşünsel derinliklere kadar uzanan bir yolculuktur. Bu yolculukta özüne ulaşmış bir benlik anlayışına ve tutarlı, gerçekçi bir dünya görüşüne sahip olan kişi manevi anlamda özerk, düşünsel anlamda ise bağımsızdır. Bu bağlamda, akıl yürütme ve felsefe yapma süreçlerinin oynadığı kritik rol yadsınamaz; çünkü felsefe, yalnızca bireyin değil aynı zamanda belirli bir amacı olan tüm mikro ve makro sistemlerin esas ilkesi ve özüdür. Nitekim gerek toplumsal yapıları oluşturan temel dinamiklerin birbirleriyle olan koordinasyon ve uyumun sağlanmasında, gerekse de iyi bir yaşam sürdürmek isteyen tekil bireyin gerçekçi ve ölçülü bir hayat anlayışı geliştirmesine ön ayak olan unsurlardan biri de felsefedir. Ayrıca felsefe yapmak bir akıl yürütme sürecine dayandığı için kişinin düşünsel yargılarının en temel referans noktası ve kendi içsel uyumunu bulma sürecindeki en kritik safhadır.
Sonuç olarak felsefe, var olan toplumsal düzeni modernize etmekle kalmaz, aynı zamanda evrenin gizli kalmış olan sırlarını da keşfetmeyi amaçlar. Her felsefi akıl yürütme bazen bireyin kendi özüne bazen de gerçeğin derinliklerine bir adım daha yaklaşmasıdır; çünkü felsefe, insan ruhunun en derin katmanlarında yankılanan bir ışık, varoluşun bilinmeyenlerine açılan bir kapıdır. Bu yolculuk, her soruya bir cevap bulmaktan çok varoluşun anlamını arayan bir sonsuzluğa yönelir ki; felsefe, insanın hem kendisini hem de evreni en saf haliyle anlamaya çalıştığı sonu olmayan bir keşiftir.
